وبلاگ یادداشتهای پراکنده
» غیرت
رشک، حسد، حمیت، محافظت عصمت و آبرو:
به یک نفس که برآمیخت یار با اغیار بسی نماند که غیرت وجود من بکشد
سعدی
غیرت حق بود با حق چاره نیست کو دلی کز حکم حق صد پاره نیست
غیرت آن باشد که آن غیر همه است آنکه افزون از بیان و دمدمه است
مولوی
غیرت دو نوع است:
الف ـ غیرت مذموم: عبارت است از کراهتِ مشارکتِ غیر در آنچه که نفس از آن بهره مند می گردد؛ اعم از مال، جاه، مقام و... که اغلب از حسادت ناشی می شود.
ب ـ غیرت ممدوح: عبارت است راضی نشدن عاشق بر توجه معشوق به غیر او و بالعکس؛ که این غیرت ناموسی، پسندیده است و از لوازم ایمان می باشد. رسول اكرم(ص) فرمودند: «اَلغَيرَةُ مِنَ الايمانِ و َالمِذاءُ مِنَ النِّفاقِ؛ غيرت از ايمان است و بى بند و بارى از نفاق.»(نهج الفصاحه، ص587) و امام على(ع) در توبیخ مردم عراق فرمودند: «يَا أَهْلَ الْعِرَاقِ نُبِّئْتُ أَنَّ نِسَاءَكُمْ يُدَافِعْنَ الرِّجَالَ فِي الطَّرِيقِ أَمَاتَسْتَحْيُون وَ لاتَغَارُونَ نِسَاءَكُمْ يَخْرُجْنَ إِلَى الأَسْوَاقِ وَ يُزَاحِمْنَ الْعُلُوج؛ اي مردم عراق، خبر يافتم كه زنان شما در راه ها پهلو به پهلوي مردان می زنند آيا شما حيا نمى كنيد و غيرت نمى ورزيد، زنانتان به بازارها رفته و با بيماردلان در یکجا جمع می شوند؟»(اصول کافی، ج5 ، ص537)
بنابر بیان نورانی قرآن مجید: «مَا جَعَلَ اللَّهُ لِرَجُلٍ مِنْ قَلْبَيْنِ فِي جَوْفِهِ...؛ خدا در درون هیچ مردی دو قلب ننهاده است.»(احزاب، آیه4) انسانی که یک قلب دارد نمی تواند بیش از یک معبود و معشوق داشته باشد. امام صادق(ع) فرمودند: «القلب حرم الله فلاتسکن حرم الله غیرالله؛ قلب حرم خداوند است، پس درحرم خدا غیر خدا را ساکن مکن.» (بحارالانوار، ج70، ص25)
در بیان عارفان، گاه غيرت در مورد عبد مطرح می شود و گاه در مورد معبود؛ غیرتِ عبد نسبت به خداوند، بدین معنا است که عبد در پیشگاه مولایش به خود اجازه نمی دهد که قلبش در گرو غیر باشد و به چیزی غیر حق راضی گردد. غیرت در مورد معبود نسبت به بنده اش این است که خداوند خوش ندارد، دل بنده اش به غير او مايل گردد: «إِنَّ اللَّهَ لايَغْفِرُ أَنْ يُشْرَكَ بِهِ وَ يَغْفِرُ مَا دُونَ ذَلِكَ لِمَنْ يَشَاءُ وَ مَنْ يُشْرِكْ بِاللَّهِ فَقَدِ افْتَرَى إِثْمًا عَظِيمًا؛ مسلما خدا اين را كه به او شرك ورزيده شود، نمى بخشد و غير از آن را براى هر كه بخواهد مى بخشد و هر كس به خدا شرك ورزد، به يقين گناهى بزرگ بربافته است.»(نساء، آیه۴۸) همچنین آیه: «إِنَّ اللَّهَ لايَغْفِرُ أَنْ يُشْرَكَ بِهِ وَ يَغْفِرُ مَا دُونَ ذَلِكَ لِمَنْ يَشَاءُ وَ مَنْ يُشْرِكْ بِاللَّهِ فَقَدْ ضَلَّ ضَلالا بَعِيدًا؛ خداوند اين را كه به او شرك آورده شود نمى آمرزد و فروتر از آن را بر هر كه بخواهد مى بخشد و هر كس به خدا شرك ورزد قطعا دچار گمراهى دور و درازى شده است.»(همان، آیه۱۱۶)
اینکه در روایات نقل شده است که خداوند به خاطر غیرتش گناه را حرام کرده است؛ بعید نیست از این جهت باشد. پيامبر اکرم(ص) فرمودند: «أَلا إِنَّ اللَّهَ حَرَّمَ الْحَرَامَ وَ حَدَّ الْحُدُودَ وَ مَا أَحَدٌ أَغْيَرَ مِنَ اللَّهِ وَ مِنْ غَيْرَتِهِ حَرَّمَ الْفَوَاحِش؛ بدانيد كه خدا حرام را ممنوع فرموده و حدود را مشخص كرده است و احدى غيرتمندتر از خدا نيست و از غيرت اوست كه زشتى ها را حرام فرموده است.»(امالى، ص427) امام صادق(ع) هم فرمودند: «إِنَّ اللَّهَ تَبَارَكَ وَ تَعَالَى غَيُورٌ يُحِبُّ كُلَّ غَيُورٍ وَ لِغَيْرَتِهِ حَرَّم الْفَوَاحِشَ ظَاهِرَهَا وَ بَاطِنَهَا؛ همانا خداوند تبارک و تعالی با غيرت است و مردان غيور را دوست دارد و از همين رو، زشتى ها را چه آشكار و چه پنهان حرام كرده است.»(اصول کافى، ج5، ص535)
توضیح اینکه، انسان با انجام گناه نشان می دهد که غیر خدا ـ هوی نفس ـ را انتخاب کرده و خدای خویش گرفته است. شاید یکی از علل حرمت نگاه به نامحرم هم همین باشد: «قُلْ لِلْمُؤْمِنِينَ يَغُضُّوا مِنْ أَبْصَارِهِمْ وَ يَحْفَظُوا فُرُوجَهُمْ ذَلِكَ أَزْكَى لَهُمْ إِنَّ اللَّهَ خَبِيرٌ بِمَا يَصْنَعُونَ؛ به مردان با ايمان بگو ديده فرو نهند و پاكدامنى ورزند كه اين براى آنان پاكيزهتر است زيرا خدا به آنچه مى كنند آگاه است.»(نور، آیه۳۰)
امام صادق(ع) مي فرمايند: «النظر سهم مسموم من سهام ابليس من تركها لله عز و جل لا لغيره اعقبه امنا و ايمانا يجد طعمه؛ نگاه ناروا تيري مسموم از تيرهاي شيطان است. هر كس آن را تنها به خاطر خدا ترك كند، خداوند آرامش و ايماني به او ميدهد كه طعم گواراي آن را در خود مييابد.»(ميزان الحكمه، ج4، ص3292) نباید فراموش کرد که اولین عامل به هم ریختگی حضور قلب، چشمهاست. چشمی که همه چیز را ـ اعم از شخص و عکس و فیلم آن ـ می بیند. نمی تواند نماز با حضور قلب بخواند. انسان مجاز نیست هرکس و هر چیزی را ببیند و آن را در دل خود جای دهد.
ز دست دیده و دل هر دو فریاد که هر چه دیده بیند دل کند یاد
بسازم خنجری نیشش ز فولاد زنم بر دیده تا دل گردد آزاد
بابا طاهر
او می بایست تنها با خدا انس بگیرد و عشق خود را تنها به او تقدیم دارد. در خانه دل، تنها آن یکتا و یگانه را قرار دهد. اگر این گونه عمل کند به آرامش و سکونتی دست می یابد که آن را با هیچ چیز دیگر عوض نمی کند. حضرت علی(ع) فرموده اند: «من آنس بالله استوحش من الناس؛ هر کس با خدا مونس شود از مردم میرمد.»(غررالحکم و درر الکلم، ص635)
